Poradnik dla organizacji pozarządowych. Likwidacja stowarzyszeń w prawie i praktyce
Projekt realizowany przez Niezależną Poradnię Prawną oraz Stowarzyszenie Nowoczesnej Edukacji Prawnej i finansowany ze środków Rządowego Program Wspierania Rozwoju Organizacji Poradniczych na lata 2022-2033
Projekt „Wzmocnienie 30 organizacji poradniczych poprzez regranting, animacje i edukację” realizowany przez Stowarzyszenie na Rzecz Edukacji Pomost.
Problematyka likwidacji i rozwiązania stowarzyszeń często pojawia się w rozmowach prowadzonych z przedstawicielami NGO. Niniejszy poradnik dotyczy likwidacji stowarzyszeń tzw. rejestrowych, posiadających osobowość prawną i wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego.
Rozwiązanie stowarzyszenia
Podstawowym sposobem rozwiązania stowarzyszenia jest zwołanie ostatniego Walnego Zebrania Członków. To statut decyduje, kto i w jakim trybie zwołuje takie walne zebranie, a także jaki jest kworum i większość. Jeśli statut nie wymaga formy pisemnej, to można powiadomić mailowo. Jeśli nie są znane adresy pocztowe lub mailowe członków, należy powiadomić publicznie.
Na Walnym Zebraniu Członków należy podjąć uchwałę o rozwiązaniu stowarzyszenia. Jeśli statut nie przewiduje przeznaczenia majątku, należy określić go w uchwale.
W uchwale (tej samej lub osobnej) można również wybrać innych likwidatorów niż członkowie zarządu, jeśli przewiduje to statut, albo nie ma w statucie żadnej innej reguły. W razie braku tej uchwały, likwidatorami będą członkowie zarządu. Likwidator nie musi być członkiem stowarzyszenia.
Upływ kadencji zarządu i likwidacja na wniosek kuratora
Jest to również opcja godna rozważenia, która w istocie zwalnia z aktywnego poszukiwania członków. W tej sytuacji zresztą wybór zarządu nie miałby większego sensu. Likwidatora powołuje sąd i może być nim dotychczasowy kurator.
Warto dodać, że z tej możliwości można skorzystać również wtedy, gdy inny organ lub członkowie są w stanie zwołać walne zebranie, gdyż przepis dotyczy każdego wypadku braku zarządu.
Jeśli kadencja zarządu trwa, a nie jest możliwe zwołanie walnego zebrania członków, na którym byłoby kworum, inną możliwością staje się rozwiązanie przez organ nadzorujący. Organem tym jest starosta lub prezydent miasta na prawach powiatu ( z wyjątkami, jak np. dla lokalnej i regionalnej organizacji turystycznej – minister właściwy ds. turystyki, dla lokalnej grupu działania – marszałek województwa).
Rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym
Od 1 kwietnia 2027 r. wszystkie wnioski będą w sposób elektroniczny. Jest to zresztą już obecnie najłatwiejsza forma procedowania, która znacznie zmniejsza możliwość. Należy pamiętać, że wszystkie muszą być sporządzone elektronicznie oraz podpisane podpisem zaufanym, albo być skanem poświadczonym przez notariusza. Jeśli zaś przesyłamy jedynie skan prywatny, należy dosłać oryginał do sądu.
W przypadku, zalecamy sporządzenie listy papierowej z podpisami, a także listy w postaci dokumentu elektronicznego, podpisanego podpisem zaufanym przez członka zarządu uprawnionego do reprezentacji.
Do wniosku KRS-Z61 (otwarcie likwidacji) załącza się: protokół z walnego zebrania, uchwałę o rozwiązaniu, uchwałę o przeznaczeniu majątku (jeśli dotyczy), uchwałę o wyborze likwidatorów (jeśli dotyczy), zgodę na wybór na likwidatora, oświadczenie o adresie do doręczeń likwidatora.
Wnioski, jeśli organizacja nie prowadzi działalności gospodarczej, są wolne od opłat.
Likwidator
Od momentu powołania likwidator przejmuje obowiązki zarządu. Jego kompetencje są zbliżone do kompetencji zarządu, ale ograniczone celem likwidacji, co oznacza, że nie może podejmować działań wykraczających poza zamknięcie spraw majątkowych i organizacyjnych.
Do likwidatora lub likwidatorów stosujemy te same przepisy, które dotyczą zarządu. Dla pewności jednakże warto zastosować jednoosobową reprezentację w uchwale o rozwiązaniu, jeśli likwidatorów jest więcej, a statut przewidywał jednoosobową reprezentację. Dwuosobowa reprezentacja powoduje sporo utrudnień praktycznych.
Wydaje się jednak, że likwidator nie może zrezygnować z funkcji, a kompetencję w tym zakresie posiada wyłącznie sąd rejestrowy.
Likwidator może otrzymywać wynagrodzenie za swoje czynności, rzecz jasna, gdy stowarzyszenie posiada odpowiedni majątek, a także będzie istniała podstawa prawna w umowie zawartej przez członka komisji rewizyjnej lub pełnomocnictwa walnego zebrania członków.
Co robi likwidator?
Likwidator zgłasza do KRS uchwałę o likwidacji. Najlepiej zrobić to elektronicznie, przez Portal Rejestrów Sądowych, z tego powodu najlepiej od razu sporządzać uchwały elektroniczne, podpisane podpisem zaufanym.
W przypadku, gdy stowarzyszenie prowadziło pełne księgi, należy sporządzić sprawozdanie finansowe za dzień poprzedzający likwidację. Jeśli stowarzyszenie prowadziło Uproszczoną Ewidencję Przychodów i Kosztów, nie ma takiej potrzeby. Trzeba też złożyć pierwszą deklarację CIT-8, za okres od 1 stycznia do dnia likwidacji.
Po otrzymaniu postanowienia z sądu likwidator ogłasza o likwidacji wraz z prośbą o zgłaszanie się wierzycieli w terminie np. 2 tygodni. Można to zrobić na ngo.pl i potem zapisać zrzut ekranu. Niedopełnienie tego obowiązku może skutkować osobistą odpowiedzialnością likwidatora, a w skrajnych przypadkach przedłużeniem postępowania likwidacyjnego przez sąd.
To, jakie czynności trzeba podjąć, zależy od działalności stowarzyszenia. Należy spłacić wierzytelności, rozwiązać umowy (w tym najmu, rachunku bankowego). Pozostałe po zapłacie wierzytelności sumy majątkowe przeznacza się na cel określony w statucie lub uchwale walnego zebrania członków (a jeśli ich nie ma – w postanowieniu sądu).
Likwidatorzy mogą zawierać nowe umowy, jeśli jest to niezbędne dla procesu likwidacji (np. umowa przewozu, umowa reprezentacji prawnej, itd.).
Z uwagi na realne terminy spraw i koszty sądowe oraz kosztów usług prawniczych, nie wydaje się jednak, że rozsądne jest inicjowanie jakichkolwiek spraw sądowych na tym etapie. Jeśli stowarzyszenie chce prowadzić taki spór i dotyczy on np. znacznych środków finansowych, to likwidacja nie będzie jeszcze właściwym rozwiązaniem.
Likwidator ma także prawo sprzedaży majątku, w celu pokrycia kosztów, jak i również przekazania pieniędzy na cel określony w uchwale. Jeśli nie ma możliwości rozdysponowania majątkiem, można potraktować go jako odpad, przy zachowaniu zasady segregacji śmieci ( art. 23 ust. 1 ustawy o odpadach). Jako że jest to majątek porzucony (art. 180 Kodeksu cywilnego), może być objęty również przez członków, przy czym nie można w ten sposób obchodzić zakazu rozdysponowania majątkiem na ich rzecz.
Po uregulowaniu zobowiązań należy rozdysponować majątkiem na cel określony w uchwale walnego zebrania członków. Sama uchwała nie powoduje takiego skutku, dlatego konieczne jest zawarcie i wykonanie np. umowy darowizny. Obdarowanym może być inna organizacja pozarządowa, ale też samorząd, ale też osoby fizyczne (np. prowadzące działalność w danym zakresie albo będące podopiecznymi), jednakże z wyłączeniem członków.
Działalność stowarzyszenia w trakcie likwidacji
Stowarzyszenie w likwidacji nie może podejmować nowej działalności statutowej, ma prawo jednak kontynuować dotychczasowe działania, zmierzając do ich zakończenia. Cały czas posiada bowiem osobowość prawną. Sporne w orzecznictwie jest jednak to, czy może np. brać udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Likwidatorzy mogą zawierać nowe umowy, jeśli jest to niezbędne dla procesu likwidacji (np. umowa przewozu, umowa archiwizacji dokumentów, umowa reprezentacji prawnej, itd.).
W stowarzyszeniu w trakcie likwidacji nadal funkcjonuje walne zebranie członków i organ kontroli wewnętrznej (np. komisja rewizyjna). W szczególności możliwe jest np. zawarcie przez komisję rewizyjną umowy z likwidatorem albo zmiana statutu, która ułatwiłaby likwidację. Jeśli kadencja komisji rewizyjnej upłynęła, również można wybrać nowy skład komisji.
Jaki jest termin likwidacji?
Podstawowy termin na likwidację to rok. Jeżeli likwidacja nie zostanie zakończona w ciągu roku od dnia jej zarządzenia, likwidator przedstawia przyczyny opóźnienia sądowi, który w razie uznania opóźnienia za usprawiedliwione przedłuża termin likwidacji lub zarządza zmianę likwidatora.
Likwidatorzy jednakże mogą działać nawet po okresie roku, do czasu ewentualnego postanowienia sądu.
Koszty likwidacji
Jeśli likwidacja powoduje dodatkowe koszty, w tym koszty osobowe likwidatora, to można domagać się np. ściągnięcia zaległych składek członkowskich. Składki takie są zobowiązaniem cywilnoprawnym.
Kosztów likwidacji w żadnym wypadku nie ponosi Skarb Państwa, inaczej niż do 1996 r.
Po likwidacji mogą pozostać niespłacone długi i członkowie ani likwidatorzy nie mają obowiązku ich spłacać. Nie dotyczy to ewentualnej odpowiedzialności członków zarządu i likwidatorów za długi podatkowe, składkowe i dotacyjne.
W sytuacji, gdyby ujawnili się wierzyciele, może próbować odzyskać dług z majątku np. za pomocą skargi pauliańskiej, ale likwidator nie jest stroną tego postępowania.
Co po zakończeniu likwidacji?
Składa się drugi wniosek do sądu rejestrowego, o wykreślenie stowarzyszenia. Załącza się sprawozdanie likwidatora. Stowarzyszenie przestaje istnieć z chwilą wpisu rozwiązania do Krajowego Rejestru Sądowego.
Do wniosku KRS-X2 (wpis rozwiązania stowarzyszenia) załącza się: sprawozdanie lub oświadczenie likwidatora wraz z dowodem ogłoszenia. Można dołączyć również sprawozdanie finansowe, gdyż zdarza się, że sądy go wymagają.
Po dokonaniu wpisu w KRS trzeba wysłać jeszcze jedno CIT-8 do urzędu skarbowego obejmujący okres do rozwiązania. Trzeba też jeszcze raz sporządzić i podpisać sprawozdanie finansowe na dzień rozwiązania (nie dotyczy to prowadzących UEPiK).
Nie ma potrzeby zwoływania drugiego Walnego Zebrania Członków. Nie trzeba zatwierdzać żadnego ze sprawozdań: ani finansowego (nie wymaga tego ustawa o rachunkowości) ani likwidatora.
Wbrew pojawiającym się głosom, nie ma obowiązku ustanawiania rezerw na przyszłe ewentualne zobowiązania. Taki wymóg przewidziano w kodeksie spółek handlowych, ale nie można go przenosić na stowarzyszenia.
Sprawozdanie likwidatora
Żaden przepis nie przewiduje tworzenie sprawozdania likwidatora. Wszystkie porady dotyczące takiego sprawozdania opierają się na analogii do spółek handlowych, a także na tradycji i praktyce. Zdarzają się jednak przypadki, że sądy rejestrowe domagają się takiego sprawozdania.
Naszym zdaniem wystarczy naprawdę krótkie pismo, które wykaże, że spełniono warunki określone w art. 37 Prawa o Stowarzyszeniach.
Sugerujemy, według wyboru organizacji:
- sporządzić oświadczenie likwidatora o zakończeniu czynności likwidacyjnych niezbędnych do przeprowadzenia likwidacji i podaniu wiadomości o wszczęciu postępowania likwidacyjnego, zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 2 Prawa o stowarzyszeniach,
- sporządzić sprawozdanie według bardzo prostego wzoru, który nie wymaga dokonywania szczegółowych czynności i uzasadnień.
Sądy żądają również dowodu umieszczenia ogłoszenia o likwidacji (np. na stronie ngo.pl), jednakże wbrew praktyce, nie musi to być notarialny protokół.
WZÓR SPRAWOZDANIA
Likwidator
Stowarzyszenie Ekierka
- Zgoda 18/2
95-200 Pabianice
SPRAWOZDANIE LIKWIDATORA
- Likwidację otwarto postanowieniem [Sądu Rejonowego dla …] z dnia [….]
- O likwidacji podano do publicznej czynności [np. na portalu ngo.pl dnia …]
- W ramach likwidacji podjęto czynności, zmierzające do zaspokojenia zobowiązań i rozwiązania umów. Majątek został w całości rozdysponowany na cele określone w uchwale. / W ramach likwidacji nie podjęto czynności z uwagi na brak umów, zobowiązań i majątku.
- Nie istnieją znane likwidatorowi umowy, zobowiązania lub majątek.
[podpis likwidatora]
W razie potrzeby, sąd ma prawo zawsze wezwać do dalszych wyjaśnień.
Kiedy najkorzystniej rozwiązać stowarzyszenie?
W przypadku organizacji, które prowadzą księgi rachunkowe, warto to zrobić w ciągu pierwszej połowy roku. Pozwala to na jednym walnym zebraniu członków zatwierdzić sprawozdanie finansowe za rok ubiegły i rozwiązać stowarzyszenie.
Warto jednak podjąć uchwałę w ciągu pierwszych 90 dni roku i również na tym samym walnym zebraniu członków podjąć uchwałę dotyczącą prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów, pozwoli to oszczędzić sporządzania sprawozdania finansowego na dzień likwidacji oraz na dzień zakończenia likwidacji.
Nie dotyczy to organizacji, w których organem zatwierdzającym jest zarząd lub komisja rewizyjna, które same mogą zatwierdzić sprawozdanie finansowe lub uchwałę dotyczącą prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów.
Prawa autorskie
Często wydaje się, że stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, jednakże trzeba zwrócić na prawa własności intelektualnej, w tym prawa autorskie, które mają bardzo szeroki przedmiot. W ramach licznych projektów przenoszone na stowarzyszenie są prawa autorskie do różnego rodzaju raportów, artykułów, grafik, zdjęć, itd.
Nie jest to żaden zbywalny majątek o realnej wartości prawnej, ale może w przyszłości zaistnieć potrzeba skorzystania. Brak zadysponowania może powodować trudności w skorzystaniu.
Wykorzystanie takich praw autorskich powinno być zgodne ze statutem lub uchwałą o przeznaczeniu majątku, optymalne byłoby przeniesienie na inną osobę prawną, np. stowarzyszenie. Przeniesienie wymaga formy pisemnej (tj. jeśli jest podejmowane elektroniczne, to z podpisem kwalifikowanym lub osobistym).
Jeśli nie jest znany dokładny spis utworów, można również przenieść wszystkie utwory opisane ogólnie – przepisy prawa autorskiego tego nie zabraniają. Jeśli nie ma takiej osoby prawnej, możliwe jest również quasi-rozdysponowanie w drodze udzielenia otwartej licencji każdemu chętnemu (np. Creative Commons BY-SA), co rozwiąże problem korzystania z utworów.
Jeśli nie dojdzie do rozdysponowania, prawa autorskie – podobnie jak zresztą inny pozostały majątek – przejdą na Skarb Państwa. Starosta (prezydent miasta) będzie miał jednak prawo przekazać to mienie na inny cel (np. inną organizację pozarządową) w czasie do roku “od ujawnienia się tego majątku”.
To samo rozumowanie dotyczy m.in. praw do domeny internetowej czy praw do mediów społecznościowych.
Co jeśli nie likwidacja?
Warto pamiętać, że nie ma obowiązku likwidowania niedziałającego stowarzyszenia. Jeśli członkowie organizacji przewidują, że będzie możliwe przyszłe działanie, to organizacja może dalej widnieć w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Czasami są dodatkowe powody, dla których likwidacja nie jest aktualnie optymalnym rozwiązaniem. Należy zwrócić uwagę, że otwarcie likwidacji, które zgodnie z umowami om realizację zadania publicznego należy zgłosić zleceniodawcy, powoduje często otwarcie kontroli realizacji zadania publicznego. Rozwiązane stowarzyszenie nie będzie bowiem mogło być podmiotem kontroli. Do tego likwidacja może być problematyczna np. przy zachowywaniu okresu trwałości w przypadku projektów finansowanych ze środków Unii Europejskiej.
Innym problemem może być konieczność odpłatnego przechowywania dokumentacji.
Funkcjonowanie stowarzyszenia, nawet nie podejmującego faktycznej działalności powoduje jednak konieczność podejmowania licznych czynności w celu zapewnienia zgodności z prawem. W aktualnym stanie prawnym da się jednak tak urządzić sprawy stowarzyszenia, żeby nie powodowało konieczności podejmowania czynności, w tym zwoływania walnych zebrań członków.
Przede wszystkim zalecamy, by zgłosić prowadzenie uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów do urzędu skarbowego ( art. 10a ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie), co usunie konieczność prowadzenia ksiąg rachunkowych, przesyłania jednolitego pliku kontrolnego, a także sporządzania oraz zatwierdzania sprawozdania finansowego. W aktualnym stanie prawnym znaczna większość organizacji może skorzystać z możliwości prowadzenia UEPiK.
Zmianą statutu można zaś znieść kadencję władz stowarzyszenia, co spowoduje brak konieczności zwoływania walnych zebrań członków po ich zakończeniu. Kadencja nie jest obowiązkowym elementem statutu (art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach);
wyjątkiem jest kadencja delegatów w przypadku istnienia walnego zebrania delegatów ( art. 11 ust. 2 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach).
Warto również ułatwić usuwanie i przyjmowanie członków tak, by była możliwa sukcesja. Wszelkie kompetencje w tej sprawie może przejąć zarząd lub komisja rewizyjna, z ewentualnym prawem odwołania do walnego zebrania członków.
Należy również zwrócić uwagę, że stowarzyszenie może mieć jednoosobowy zarząd i jednoosobowy organ kontroli wewnętrznej, jeśli przewiduje to statut, dzięki czemu liczba zaangażowanych osób może być mniejsza.
Ułatwienie formalności wymaga rzecz jasna rezygnacji ze statusu organizacji pożytku publicznego oraz ze statusu przedsiębiorcy, jeśli stowarzyszenie je posiada, przez zmianę wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego lub wykreślenie z rejestru przedsiębiorców. W takiej sytuacji jedynym istotnym wymogiem formalnym pozostaje coroczne składanie deklaracji CIT-8 ( art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), a także wypełnienie dwóch “zerowych” formularzy UEPiK rocznie.
Innym rozwiązaniem, alternatywnym wobec likwidacji, mogłoby być połączenie stowarzyszenia z innym stowarzyszeniem, jednakże przepisy aktualnie nie przewidują takiej możliwości.
Przechowywanie dokumentów
Kluczowym elementem likwidacji jest ustalenie dokumentów, które należy przechowywać i tych, które należy zniszczyć, a także tych, które można zachować.
Przez pięć lat należy zachowywać dokumentację podatkową i księgową (sprawozdania finansowe, umowy, rachunki, faktury, wyciągi bankowe). To samo dotyczy dowodów na realizację zadania publicznego, z uwagi na termin przedawnienia zobowiązań publicznoprawnych. Miejsce takiego przechowania musi być zgłoszone naczelnikowi urzdu skarbowego, a w przypadku pełnych ksiąg – Krajowemu Rejestrowi Sądowemu.
Umowy z prywatnymi grantodawcami przewidywać mogą jeszcze dłuższe terminy (zależne np. od terminu akceptacji sprawozdań tych grantodawców).
Pięć lat liczy się od końca roku kalendarzowego, zatem jednolity termin dotyczy dokumentów z całego roku.
Należy usunąć z chwilą zakończenia likwidacji dokumenty, które zawierają dane osobowe, gdyż z tą chwilą nie ma podstawy dla przetwarzania tych danych, w tym dokumenty dotyczące członkostwa oraz porozumienia wolontariackie (jeśli nie stanowią dowodów w zadaniu publicznym. Alternatywnie, można takie dokumenty przekazać członkom lub wolontariuszom, których dotyczą.
Można zachować lub zniszczyć uchwały walnego zebrania członków, zarządu, komisji rewizyjnej, z wyłączeniem: uchwał o rozwiązaniu i uchwał w przedmiocie reprezentacji (które mogą być istotne dla ustaleń w zakresie umów) i uchwał dotyczących polityki rachunkowości i prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów (które przechowuje się w terminie pięcioletnim). W przypadku zachowania, należy jednak zanonimizować dane osobowe.
Co istotne, możliwe jest przechowywanie dokumentów w wersji elektronicznej. W przypadku dokumentów stanowiących dokumentację księgową (zarówno ksiąg rachunkowych, jak i uproszczonej ewidencji) jest wyraźna podstawa prawna na przechowywanie w postaci elektronicnej. Co do zasady jednakże w polskim systemie prawnym dokumenty mogą być wytwarzane i przechowywane w postaci elektronicznej, jeśli nie ma konkretnego przepisu, który mówi inaczej.
W postaci papierowej należy przechowywać tylko te dokumenty, które muszą być sporządzane w formie pisemnej – np. umowy o pracę.
Archiwizacja i zasób archiwalny
Działalność organizacji społecznych również może powodować powstanie archiwaliów. Jeśli stowarzyszenie prowadziło działalność publiczną o istotnym znaczeniu dla danego sektora lub terenu, należy poprosić archiwum państwowe o opinię archiwalną. Opinia taka jest bezpłatna.
Alternatywnie, jeśli sami znamy wartość dokumentów, warto dokonać samemu archiwizacji w Otwartym Systemie Archiwizacji, prowadzonym przez Centrum Archiwistyki Społecznej. Tym sposobem materiały będą dostępne znacznie szerzej niż w archiwum państwowym. Istotne jest, by udostępnić je na wolnej licencji, by można było skorzystać w szerokim zakresie.
Archiwizacja dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi i sprawami pracowniczymi
Istnieje niestety jeden wyjątek od zasady prywatnego przechowywania, niektórych dokumentów nie może bowiem przechowywać likwidator, tylko podmiot prowadzący działalność w dziedzinie przechowywania dokumentacji (art. 51u ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach).
Dotyczy to akt osobowych należących do dokumentacji pracowniczej, a w przypadku umów zlecenia, od których odprowadzane były składki emerytalno-rentowe – dokumentów będących podstawą wypłaty (same listy płac, rachunki, z wyłączeniem jednak umów i potwierdzeń wpłat).
Dodatkowo terminy przechowywania takiej dokumentacji są znacznie dłuższe: aktualnie jest to 10 lat. Jednakże dla pracowników zatrudnionych do 2018 roku jest to nadal 50 lat. W przypadku pracowników zatrudnionych w latach 1998-2018 można skrócić ten okres do 10 lat przez przesłanie raportu informacyjnego do ZUS.
W takim przypadku należy z funduszy stowarzyszenia opłacić przechowanie przez archiwum. Jeśli organizacja nie ma żadnych środków – możliwe jest wystąpienie do sądu rejestrowego, jednakże sąd będzie badać istnienie majątku stowarzyszenia, w tym występując do urzędu skarbowego.
Dokumentacja pracownicza może zostać przekształcona do postaci elektronicznej. Ceny za przechowywanie dokumentów w postaci elektronicznej są niższe.
Wszystko to powoduje, że przypadku stowarzyszeń, które zatrudniały pracowników, przeprowadzenie likwidacji może być trudniejsze niż opisane w poprzedniej części publikacji quasi-zawieszenie i coroczne składanie CIT-8.
Likwidacja jednostki terenowej
Jednostka nieposiadająca osobowości prawnej jest częścią stowarzyszenia i nie ma potrzeby przeprowadzenia osobnej likwidacji.
Jednostka posiadająca osobowość prawną w sytuacji rozwiązania całego stowarzyszenia musi mieć wyznaczonego likwidatora, wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego i podlegać osobnej likwidacji w taki sam sposób jak stowarzyszenie. W tym przypadku jest możliwa inna data zakończenia likwidacji, a zatem nawet funkcjonowanie przez pewien czas jednostki terenowej bez stowarzyszenia.
W tym przypadku jednakże nie trzeba rozwiązywać osobno takiej jednostki. Likwidacja takiej jednostki jest efektem likwidacji całego stowarzyszenia, a podstawą otwarcia likwidacji w Krajowym Rejestrze Sądowym jest uchwała o rozwiązaniu. Likwidatorem może być ta sama lub inna osoba.
Jednostka terenowa posiadająca osobowość prawną może być rzecz jasna zlikwidowana również bez likwidacji całego stowarzyszenia. Szczegóły likwidacji powinien określać statut.