Ochronić Stawy Swojczyckie, Las Strachociński, Dolinę Widawy. Dla klimatu, dla ludzi

Wnioski o ustanowienie form ochrony przyrody we Wrocławiu, w tym na osiedlach Kowale i Swojczyce-Strachocin-Wojnów były elementem kampanii prowadzonej przez Koalicję Wrocławska Ochrona Klimatu.

Ochronić tereny przyrodnicze

Jej celem jest ochrona 26 terenów cennych przyrodniczo we Wrocławiu. Poszczególne lokalizacje oraz formy ochrony zostały wybrane w drodze analiz ekspertów-przyrodników, działających w ramach Koalicji. Postulowali utworzenie rezerwatów, użytków ekologicznych i zespołów przyrodniczo-krajobrazowych.

– Uważamy za konieczne utworzeniu jednego spójnego systemu chronionych obszarów przyrodniczych przenikającego nasze miasto. Wrocław leży w dolinach kilkunastu rzek i potoków, które tworzą krwiobieg natleniający i chłodzący miasto. Te doliny, lasy i łąki są domem dla gatunków, których przetrwanie coraz bardziej zagrożone jest przez nowe osiedla, osuszanie podmokłych terenów czy budowę gęstej sieci dróg. – wskazywali autorzy.

– Przyszłością jest renaturyzacja zielonych miejsc, czyli powrót dzikiej przyrody, tam, gdzie już zostało jej niewiele. Jednak jeśli teraz nie ochronimy ostatnich wrocławskich, przyrodniczo cennych terenów, które wciąż mamy, nie będziemy już mogli ich odtworzyć – stwierdzali autorzy wniosków.

Działacze wskazywali, że w2020 r. Komisja Europejska przyjęła projekt Unijnej Strategii Bioróżnorodności 2030. Według niej należy do 2030 r. utworzyć obszary chronione, obejmujące co najmniej 30% powierzchni kraju. Tymczasem we Wrocławiu nie ma do dziś żadnego rezerwatu. Istnieje tylko kilka użytków ekologicznych (na terenie Nowej Karczmy obejmujący dwa zbiorniki wodne i „Łacha Farna” położona w zachodnio-północnej części miasta, zajmująca powierzchnię 1.8 ha wraz z pasem okalającym zbiornik o szerokości 15m), jeden park krajobrazowy („Dolina Bystrzycy” o powierzchni 569 ha) oraz niewielka sieć obszarów Natura 2000 i pomników przyrody ożywionej (109 drzew, grup drzew oraz skamielin drzew)1

Trzy z obszarów bezpośrednio dotyczą osiedli Kowale i Swojczyce-Strachocin-Wojnów, a jeden przylega do ich obszaru. Byłyby to pierwsze obszary chronione na terenie tych osiedli.

– Niektóre wnioski zostały uwzględnione, ale żaden dotyczący tych dwóch osiedli. Należy wrócić do tych planów – podkreśla Jeremi Jarosz z Towarzystwa Benderowskiego.

Stawy Swojczyckie

Według aktywistów Stawy Swojczyckie powinny zostać użytkiem ekologicznym. Użytki zgodnie z ustawą to naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania.

– Obszar jest objęty ochroną planistyczną. Teren ten, zgodnie z głosowaniem mieszkańców we Wrocławskim Budżecie Obywatelskim – ma zostać zagospodarowany. Obecnie trwa inwentaryzacja przyrodnicza – od jej wyników będzie zależał projekt oraz ewentualna procedura ustanowienia formy ochrony przyrody – ale pozwalająca w określonym zakresie korzystać z tego terenu okolicznym mieszkańcom – odpisał na pismo prezydent Jacek Sutryk.

Zgodnie z tymi słowami, powstałą inwentaryzacja przyrodnicza obszaru Stawów Swojczyckich.

Jak wskazywała dr Maria Kossowska, „Oba stawy są mniej więcej tej samej wielkości, przy czym w przypadku stawu północnego lustro wody jest mniejsze z uwagi na bardziej rozwinięty szuwar trzcinowy. Brzegi zbiorników są zadrzewione, a zadrzewienia miejscami mają charakter lasu liściastego z udziałem dębu, lipy, klonu polnego i wierzb. W środkowej części kompleksu, pomiędzy stawami, licznie występują osiki, tworzące własne zarośla”

Mgr Katarzyna Jasnosz, mgr Radosław G. Urban na terenie stwierdzili 5 chronionych gatunków bezkręgowców (2 gatunki podlegające ochronie ścisłej, 3 gatunki podlegające ochronie częściowej), 7 gatunków płazów (3 gatunki podlegające ochronie ścisłej, 4 gatunki podlegające ochronie częściowej), 3 gatunki podlegające częściowej ochronie gatunkowej, 42 gatunki ptaków (36 gatunków
podlegających ochronie ścisłej, 2 gatunki podlegające ochronie częściowej i 4 gatunki łowne) – to m.in. bażant, dzięcioł duży, gajówka, kokoszka, kos, mazurek, sójka, trznadel, 9 gatunków ssaków (5 gatunki podlegające ochronie ścisłej, 1 gatunek podlegający ochronie częściowej i 3 gatunki łowne – m.in. lis, sarna, bóbr europejski.

Zidentyfikowano zagrożenia dla środowiska przyrodniczego:

• Swobodne wypuszczanie psów. Częstą praktyką właścicieli psów, obserwowaną w terenie było swobodne wypuszczanie psów. Biegające bez nadzoru psy stwierdzano praktycznie na całym terenie.
• Biesiadowanie w miejscach do tego nieprzeznaczonych. Na terenie objętym inwentaryzacją przyrodniczą stwierdzono liczne miejsca biesiadowania. Część z nich posiada dodatkową „infrastrukturę” typu stoły, siedziska, pomosty, ogniska itp. Niestety nieodłącznym elementem tych miejsc jest duża ilość pozostawionych śmieci
• Brak organizacji ruchu pieszego. Bliskość osiedli mieszkaniowych powoduje, że teren ten stanowi ekwiwalent parku, skweru czy innego miejsca odpoczynku dla osób mieszkających w pobliżu. Przez teren stawów prowadzi również najkrótsza droga z osiedli mieszkaniowych w okolicy ul. Chałupniczej na wały kanału Odpływowego. Brak wyznaczonych ciągów komunikacyjnych powoduje, że osoby przebywające w tym terenie poruszają się praktycznie po całym jego obszarze.

Przyrodnicy zasugerowali, by m.in. nie ingerować w obszar szuwaru trzcinowego na całym obszarze, nieusuwać, nie wycinać trzcinowisk, nie usuwać, nie przycinać przewieszających się nad zbiornik wodny gałęzi drzew przy brzegach, nie usuwać krzewów i drzew rosnących wokół zbiornika, nie powodować dalszej fragmentacji terenu, np. poprzez budowę nowych ciągów komunikacyjnych, nie usuwać drzew powalonych przez bobry, ograniczyć zabezpieczanie drzew przed bobrami, zapewnić ciągłość korytarzy ekologicznych, nie zarybiać zbiorników wodnych, ograniczyć penetrację terenu przez zwierzęta domowe, w szczególności przez wolno biegające psy.

Dolina Widawy

Działacze postulowali ustanowienie Doliny Widawy zespołem przyrodniczo-krajobrazowym. Zespołami przyrodniczo-krajobrazowymi są fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. W przypadku zespołów jako form obejmujących szeroki obszar, szczególnie trzeba dbać o wykazanie walorów przyrodniczych czy krajobrazowych.

– obszar częściowo objęty jest ochroną planistyczną. Obecnie na tym terenie trwa analiza środowiskowa i inwentaryzacja przyrodnicza. Prowadzone są także analizy pod kątem objęcia ochroną prawną doliny Widawy w szerszym kontekście przestrzennym – odpisał prezydent.

W 2025 r. analizy nadal nie są zakończone.

Las Strachociński i otaczające go wilgotne łąki

Las Strachociński i otaczające go wilgotne łąki miały zostać również zespołem przyrodniczo-krajobrazowym.

To dawniej Smoczy Las (Drachenwald), razem z łąkami i rozlewiskami, dziki teren zajmuje około 200 hektarów (w tym około 139 hektarów lasu). Zarządzają nim Lasy Państwowe, podlega nadleśnictwu Oława. Ze względu na siedliska ptaków, objęty został ochroną w ramach programu Natura 2000.

Starorzeczem płynie tutaj niewielka rzeczka: Piskorna. Jej rozlewisko, porośnięte gęstymi trzcinami, nazywane jest Leśnym Jeziorem. Gniazdują tu czajki, derkacze, bączki, perkozy, a nawet żurawie. Nie brakuje płazów i gadów, takich jak żaba moczarowa, żaba zielona, kumak nizinny, traszka grzebieniasta, zaskroniec zwyczajny czy jaszczurka zwinka.

Jak wskazuje Adam Guziak, „Las Strachociński (139 ha) tworzą częściowo zagospodarowane nadodrzańskie lasy liściaste z niewielkimi partiami łęgów i przewagą grądów. W samym kompleksie i jego pobliżu znajduje się kilka zbiorników wodnych. Ta mozaika środowisk sprawia, że na niewielkim terenie żyją zwierzęta i rośliny wodne, leśne i łąkowe, a także takie, które wymagają kilku z tych elementów równocześnie. Staw Strachociński i sąsiadujące z podmokłą łąką Jezioro Leśne porasta trzcina. Występują tu liczne gatunki ptaków wodnych, między innymi wodnik, bączek, 4 gatunki perkozów, brzęczka i błotniak stawowy. Jest to też miejsce rozrodu płazów.”

– Obszar objęty jest ochroną planistyczną, a także formą ochrony przyrody: Natura 2000. Dla tego terenu ponadto obowiązuje „Plan zadań ochronnych” – odpisał prezydent.

Wyspa Opatowicka

Wyspa Opatowicka położona jest na osiedlu Księże, w części miasta Opatowice, między głównym nurtem Odry a Kanałem Opatowickim.

Jak piszeAdam Guziak, „na uwagę zasługuje cenny łęg wiązowo-jesionowy porastający Wyspę Opatowicką. Niestety, las ten został nadmiernie prześwietlony w ramach przeprowadzonych zabiegów pielęgnacyjnych. Wycięcie części podszycia znacznie go osłabiło. Występują tu rośliny chronione, m.in. śnieżyczka przebiśnieg, bardzo ciekawe gatunki chrząszczy oraz motyli nocnych, płazy – rzekotka drzewna, a z gadów – zwinka i zaskroniec. Na wyspie w części porośniętej grądem pozostał fragment starego koryta Odry, odcięty w czasie prac regulacyjnych. Zbiornik ten posiada pokryte gęstymi zaroślami zróżnicowane brzegi, a jego taflę wody porasta rzęsa wodna [66]. Wraz z sąsiadującymi z lasemłąkami Wyspa Opatowicka tworzy mozaikę środowisk, która powinna zostać utrzymana poprzez objęcie ochroną z wyznaczeniem funkcji przyrodniczej jako priorytetowej nad pozostałymi funkcjami tego terenu”.

Według akywistów, Wyspa Opatowicka powinna zostać rezerwatem przyrody. Rezerwat przyrody to sposób, w który chronić można obszary wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi.

Rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej. Rezerwat przyrody oznacza już z racji samej ustawy sporo zakazów, chroniących przyrodę. To m.in. zakaz budowy lub przebudowy obiektów budowlanych i urządzeń technicznych, z wyjątkiem służących celom rezerwatu przyrody, palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz używania źródeł światła o otwartym płomieniu, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych nruchu pieszego, rowerowego, narciarskiego i jazdy konnej wierzchem, z wyjątkiem wyznaczonych szlaków i tras.

– Obszar objęty jest ochroną planistyczną, a także formą ochrony przyrody: Natura 2000. Dla tego terenu ponadto obowiązuje „Plan zadań ochronnych” – odpisał prezydent.

---