Zwalczyć wykluczenie, zwiększyć dostępność. Jak działamy na rzecz prawa do transportu publicznego

Projekt „Prawo do petycji – prawo do transportu publicznego!” Grant realizowany ze środków Unii Europejskiej w ramach projektu SPLOT WARTOŚCI

Program finansowany jest przez Unię Europejską. Wyrażone opinie i poglądy są wyłącznie poglądami autora (autorów) i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Ani Unia Europejska, ani organ przyznający finansowanie nie mogą ponosić za nie odpowiedzialności.

Dostępne na warunkach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 (CC-BY-NC 4.o)

Towarzystwo Benderowskie realizowała projekt „Prawo do petycji – prawo do transportu publicznego!”, w ramach którego podjęto szerokie działania na rzecz realizacji prawa do transportu publicznego, wzmacniając jednocześnie rolę petycji i wniosków, o których mowa m.in. w Karcie Praw Podstawowych UE.

Czytaj też: Jakub Janas: Prawo do transportu publicznego dla obywateli musi być obowiązkiem samorządu

Petycja do europarlamentu. Prawo do transportu w całej UE

Przesłaliśmy szeroko umotywowaną, opartą o nasze analizy i rozmowy z ekspertami petycję do Parlamentu Europejskiego dotyczącą prawa do transportu publicznego, którą poparły 32 organizacje pozarządowe.

Petycję wsparły m.in. organizacje ekologiczne: Fundacja Ekorozwoju, Dolnośląski Alarm Smogowy i stowarzyszenie Eko-Unia, Fundacja Alter Eko, Fundacja Zrównoważonego Rozwoju, Rodzice dla Klimatu, Szkolna Konferencja Klimatyczna, Fundacja Przyjaciół Młodzieżowego Strajku Klimatycznego, Fundacja Aquila oraz Fota4Climate. Pismo poparły również organizacje związane z transportem, jak Stowarzyszenie Ekonomiki Transportu, Fundacja Prokolej, Wrocławska Inicjatywa Rowerowa czy organizacje miłośników: Klub Sympatyków Transportu Miejskiego czy Stowarzyszenie Kolej Beskidzka. Na liście poparcia znalazły się również m.in. stowarzyszenia lokalne, jak Akcja Miasto, Zmieniaj Zakrzów, Stowarzyszenie Emilia, Centrum Inicjatyw na rzecz Rozwoju Regio, a także Stowarzyszenie Nowoczesnej Edukacji Prawnej czy stowarzyszenie Kogutorium. Udało się stworzenie sieci organizacji, która wspiera prawo do transportu publicznego.

 Petycja została formalnie zarejestrowana.

– W imieniu sekretarza generalnego Parlamentu Europejskiego niniejszym potwierdzam, że otrzymaliśmy Pana petycję elektroniczną „Petycja w sprawie uznania prawa do transportu publicznego na poziomie Unii Europejskiej” z dnia 15.01.2025 r. Pana petycję zarejestrowano pod numerem 0041/2025. Prosimy o zachowanie tego numeru i podawanie go podczas dalszej korespondencji dotyczącej przedmiotu petycji – odpisała Teresa Pereira 17 stycznia 2025 r.

Do zakończenia projektu niestety nie udało się rozpoznać petycji. Petycja została opublikowana, w tym w wersji anglojęzycznej (Recognize the right to public transport at the European level! Petition to European Parliament by NGOs).

Czytaj też: Masz sprawę związaną ze środowiskiem, prawem czy zdrowiem? Złóż petycję do Parlamentu Europejskiego!

Działać lokalne. Wnioski przeciwko wykluczeniu

W grudniu 2024 r. Towarzystwo Benderowskie przesłało do 15 niewielkich dolnośląskich gmin 15 wypracowywanych wcześniej z ekspertami wniosków, na które otrzymaliśmy 13 odpowiedzi. Wnioski zostały oparte o art. 241 kodeksu postępowania administracyjnego i szeroko umotywowane. Każdy z wniosków dotyczył konkretnej zmiany lokalnej i został oparty o analizę potrzeb miejscowych, a także zawierał szerokie uzasadnienie w tym oparte o wartości europejskie i Kartę Praw Podstawowych.

– Trzy odpowiedzi uważamy za nasz sukces: dzięki projektowi udało się przekonać do zmiany włodarzy Karpacza (stworzą koncepcję obsługi dworca autobusami), Jedliny-Zdroju (przeanalizują częstsze kursowanie) i Szklarskiej Poręby (podjęte zostały prace nad autobusem do Świeradowa-Zdroju). Biorąc pod uwagę to, że znaczna część wniosków nie kończy się od razu sukcesem i często inicjuje dopiero wieloletni proces, uważamy ten wynik za sukces. W przypadku 2 gmin, które nie odpowiedziały w ogóle na wnioski mimo ponaglenia (umotywowanego przepisami), skierowane zostały skargi – podkreśla Jeremi Jarosz z TB.

Czytaj też: Ulotka o prawie do wniosków. Napisz samemu do samorządu lub rządu/!

Działanie z ekspertami i ambasadorami

Ambasadorem naszej kampanii został redaktor naczelny dwumiesięcznika „Z biegiem szyn” i autor książki „Ostre cięcie” Karol Trammer. Opublikowaliśmy film z jego udziałem i wywiad wyjaśniający rolę transportu publicznego. Drugą ambasadorką, inaczej niż planowano, została Luiza Pachulska, wrocławska didżejka i graficzka. Oboje nagrali filmy, które zostały umieszczone w mediach społecznościowych.

W trakcie projektu współpracowaliśmy z ekspertami, m.in. ekspertem ds. transportu publicznego Miłoszem Cichutą, ekspertką ds. współpracy lokalnej Joanną Klimą czy ekspertem ds. zanieczyszczeń transportowych Krzysztofem Smolnickim, a także z radnymi komisji transportu rady miejskiej Wrocławia Jakubem Nowotarskim i Jakubem Janasem. Eksperci byli cytowani w tekstach, a także konsultowani w sprawie działań.

Czytaj też: Karol Trammer: Prawo do transportu publicznego powinno być sygnałem dla samorządów

Szeroka komunikacja kwestii transportu i petycji

Działacze kładli mocny nacisk na wiedzę i informację oraz promocję prawa do transportu publicznego w przestrzeni internetowej. Celem było też wzmocnienie niezależnego medium Hipermiasto orazedukacja odbiorców w zakresie transportu i prawa do petycji.

Powstały dwie specjalistyczne analizy, które były podstawą dla tworzenia petycji. Analizy przekrojowo przeanalizowały dokumenty, strategie oraz ich związek z prawem do transportu publicznego, a także zapisami Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

Stworzyliśmy sześć tekstów poradnikowych, które dotyczyły praktycznego wykorzystania transportu. Powstało także sześć tekstów dotyczących różnych aspektów transportu (z czego dwa uwzględniły kwestię szans kobiet i mężczyzn i dostępności dla osób o różnych potrzebach). Teksty były oparte o dane i przykłady. Osiem tekstów dotyczyło naszych wniosków i petycji. Wszystkie materiały zostały odpowiednio ilustrowane graficznie, a także wzajemnie olinkowane.

– W naszych tekstach stale powoływaliśmy się na zapisy Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej wyjaśniając, że bez odpowiedniego transportu nie ma możliwości realizacji praw wynikających z KPP takich jak prawo do nauki czy zdrowia – podkreśla Jarosz.

12 lutego 2025 r. opublikowana została ulotka o prawie do wniosków do samodzielnego wydrukowania. Rozesłane zostały dwie informacje prasowe: dotycząca petycji do Parlamentu Europejskiego oraz dotycząca działań dotyczących transportu publicznego na Dolnym Śląsku. Informacja prasowa opublikowana na serwisie ngo.pl pojawiła się na stronie głównej tego serwisu.

Wszelkie działania publikowane były w serwisie Hipermiasto, a także w mediach społecznościowych: Facebook (m.in. Hipermiasto, Szybka Kolej Miejska, Wrocławskie Forum Miejskie, Na straży Europejskiego Zielonego Ładu w Transporcie, Stowarzyszenie Nowoczesnej Edukacji Prawnej) i Twitter/X (Hipermiasto, Wyborcza.pl Wrocław).

90,5 proc. ankietowanych zetknęło się z publikacjami projektu “Prawo do petycji – prawo do transportu publicznego!”, a 85,7 proc. uważa, że zwiększyła się ich wiedza na temat prawa do petycji lub prawa do transportu publicznego

Otrzymaliśmy też od odbiorców m.in. uwagę dotyczącą więcej tekstów ws. wykluczenia komunikacyjnego. Dzięki naszym działaniom obywatele zastanawiają się też nad napisaniem petycji o autobusach, działając lokalnie na rzecz zwalczania wykluczenia.

Czytaj też: Obywatele składają skargi, wnioski, petycje. Odpowiadamy na często pojawiające się pytania

Eksperci i aktywiści działają dalej

Towarzystwo Benderowskie nadal zamierza działać na rzecz zwalczania wykluczenia transportowego, w tym ponownie sprawdzić te same gminy, które objęte były działaniami rzeczniczymi.

– Zamierzamy też działać wspólnie z organizacjami, które działały wspólnie z nami w zakresie petycji, a przede wszystkim kontynuować i promować temat petycji do Parlamentu Europejskiego w trakcie jej rozpatrzenia. Nawiązaliśmy i wzmocniliśmy także stałą współpracę z ekspertami, którzy nadal zamierzają wspierać nasze działania. Powstałe eksty będą wykorzystywane i promowane dalej w mediach społecznościowych. Mamy zamiar też wydrukować ulotkę o prawie do wniosku i promować w ten sposób składanie wniosków przez obywateli. – zapowiada rzecznik TB.

Czytaj też: Powiązać kolej z autobusem. Prawo do transportu publicznego w praktyce