Nie ma równości płci bez dobrego i bezpiecznego transportu publicznego
Projekt „Wykluczenie transportowe się zwiększa. Trzeba działać” Projekt finansowany przez Komisję Europejską w ramach Programu Równych Praw realizowanego ze środków programu CERV finansowanego ze środków Komisji Europejskiej w ramach programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” na lata 2021 – 2027.
Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Unia Europejska ani organ przyznający nie ponoszą za nie odpowiedzialności.”
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej wskazuje równość kobiet i mężczyzn jako jedną z podstawowych wartości europejskiego porządku prawnego. Art. 23 Karty stanowi, że należy zapewnić równość kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach, w tym w zakresie zatrudnienia, pracy i wynagrodzenia. Z kolei art. 21 Karty zakazuje dyskryminacji m.in. ze względu na płeć.
Transport publiczny ma szczególne znaczenie z perspektywy równości płci, ponieważ kobiety częściej korzystają z komunikacji zbiorowej i częściej wykonują wieloetapowe podróże związane nie tylko z pracą, ale także opieką nad dziećmi, osobami starszymi czy prowadzeniem gospodarstwa domowego.
Dlatego dostępny, bezpieczny i przewidywalny transport jest jednym z warunków faktycznej równości szans. Transport taki umożliwia kobietom dostęp do edukacji, zatrudnienia, usług publicznych i udziału w życiu społecznym. Brak odpowiednich połączeń, niska częstotliwość kursów czy brak poczucia bezpieczeństwa mogą w praktyce pogłębiać istniejące nierówności. Dotyczy to w szczególności miejsc zagrożonych wykluczeniem transportowym.
Transport jest kobietą?
Korzystanie z transportu publicznego od wielu lat jest wyraźnie częstsze wśród kobiet niż mężczyzn. W Warszawie kobiety stanowią większość pasażerów Warszawskiego Transportu Publicznego – odpowiadają za około 62 proc. codziennych podróży.
Podobną tendencję pokazują dane międzynarodowe. Według raportu Fundacji Bolla kobiety stanowią 53 proc. użytkowników transportu publicznego w Niemczech, a w skali globalnej ich udział sięga nawet około 66 proc. Wynika z tego, że dostępność i jakość transportu publicznego ma szczególne znaczenie dla mobilności kobiet i ich możliwości korzystania z edukacji, pracy oraz usług publicznych.
Badanie przeprowadzone wśród osób starszych w Finlandii przez badaczki Anu Siren i Liisę Hakamies-Blomqvist wykazało, że kobiety w podeszłym wieku mają mniejszy dostęp do samochodu niż mężczyźni. W konsekwencji ich możliwości samodzielnego przemieszczania się są bardziej ograniczone – częściej zależą od własnego stanu zdrowia oraz pomocy innych osób.
Kobiety inaczej korzystają z transportu
– Kobiety przemieszczają się inaczej niż mężczyźni. Częściej chodzą pieszo lub korzystają z transportu publicznego, a w drodze z pracy do domu częściej wykonują wiele przystanków. Tymczasem infrastruktura transportowa w miastach jest dziś często projektowana przez mężczyzn i z myślą o męskich wzorcach mobilności – wskazywała podczas dyskusji eurposłanka Tilly Metz.
Badanie przeprowadzone w Wiedniu pokazało, że kobiety korzystają z transportu publicznego w bardziej zróżnicowany sposób niż mężczyźni. Podczas gdy wielu mężczyzn poruszało się głównie między domem a pracą, kobiety częściej wykonywały wiele różnych podróży w ciągu dnia – związanych m.in. z opieką nad dziećmi, wizytami u lekarza, zakupami czy pomocą bliskim. Ich codzienna mobilność była bardziej złożona i w większym stopniu zależała od dostępności dobrze działającej sieci transportowej.
Badania, które streszczają Manuela Samek Lodovici i Nicoletta Torchio w analizie dla Parlamentu Europejskiego pokazują, że kobiety i mężczyźni różnią się sposobem korzystania z transportu. Kobiety częściej niż mężczyźni korzystają z transportu publicznego, częściej odbywają podróże niezwiązane z pracą, a ich codzienne przejazdy są bardziej złożone. Częściej wykonują kilka przystanków podczas jednej podróży, załatwiają sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz towarzyszą osobom zależnym, np. dzieciom lub osobom starszym.
Bezpieczeństwo kluczem
Jak dodają Lodovici i Torchio, dla kobiet znaczenie ma nie tylko sama dostępność transportu publicznego, ale także jego bezpieczeństwo, przystępna cena, niezawodność i sprawność działania. Dobrze zorganizowany transport pomaga ograniczać obciążenie czasowe związane z codziennymi obowiązkami i zwiększa możliwości aktywności zawodowej oraz niezależności ekonomicznej kobiet.
Szczególnie istotną kwestią jest poczucie bezpieczeństwa. Kobiety mogą rezygnować z korzystania z transportu publicznego, jeśli obawiają się przemocy lub molestowania. Dotyczy to zwłaszcza oczekiwania na przystankach oraz podróży w godzinach wieczornych i nocnych, dlatego nieregularne lub nieprzewidywalne połączenia mogą dodatkowo ograniczać ich mobilność.
Dlatego też europejska izba ustawodawca wezwała „do położenia większego nacisku na bezpieczeństwo i ochronę w projektowaniu transportu publicznego i mobilności miejskiej”.
Copyright: © European Union 2024 – Source : EP
Według rezolucji, bezpieczeństwo można osiągnąć poprzez takie środki, jak odpowiednie i zrównoważone oświetlenie ulic oraz dobrze oświetlone przystanki transportu publicznego, aby uniknąć sytuacji, w których kobiety w drodze do i z pracy muszą przechodzić przez ciemne, budzące niepokój miejsca.
Tilly Metz: – Mimo że kobiety w dużym stopniu polegają na transporcie publicznym, częściej niż mężczyźni doświadczają molestowania seksualnego i przemocy. Nadszedł czas, aby w planowaniu transportu uwzględnić perspektywę płci. W przyszłości kobiety, we wszystkich swoich różnorodnych potrzebach i doświadczeniach, muszą uczestniczyć w procesach decyzyjnych, aby systemy transportowe i planowanie miast rzeczywiście odpowiadały ich potrzebom.
Europosłanki i eurposłowie apelowali, by w zintegrowanych projektach transportowych uwzględniano „problem ostatniego kilometra”, zwłaszcza poza godzinami szczytu, a także połączenia ze wszystkimi obszarami, w tym z obszarami o niekorzystnej sytuacji ekonomicznej.
Za mało zatrudnionych kobiet
Europarlament w swojej rezolucji zauważył, że „państwa członkowskie oraz władze regionalne i lokalne powinny identyfikować przyczyny niedostatecznej reprezentacji kobiet w sektorze transportu”.
– Kobiety pracujące w transporcie na wszystkich szczeblach mogą napotykać bariery, takie jak uprzedzenia i stereotypy związane z płcią, dyskryminacja krzyżowa i niewłaściwa równowaga między życiem zawodowym a prywatnym, które w nieproporcjonalnym stopniu wpływają na kobiety mające inne obowiązki, oraz niższe wynagrodzenie niż mężczyźni – wyjaśnili europarlamentarzyści.
W 2o25 r. stwierdził to również europejski komisarz transportu Apostolos Tzitzikostas.
– Nie możemy budować silnego transportu publicznego bez ludzi, którzy go tworzą i obsługują. Tymczasem obecnie kobiety stanowią zaledwie 21 proc. pracowników sektora transportu publicznego w Unii Europejskiej, a w niektórych zawodach ich udział jest jeszcze niższy. Kobiety to tylko 5 proc. maszynistów kolejowych. Nie są to wyłącznie statystyki; oznaczają niewykorzystane szanse zarówno dla kobiet, jak i dla całego sektora, szczególnie w czasie, gdy niedobór pracowników staje się coraz poważniejszym problemem.
Jak dodał komisarz, 2017 r. Komisja Europejska uruchomiła platformę Women in Transport EU Platform for Change, która umożliwia wymianę dobrych praktyk i wspiera zwiększanie udziału kobiet w transporcie. Platforma opublikowała 25 rekomendacji dotyczących przyciągania, rekrutowania i utrzymywania kobiet w sektorze transportowym.
Dokument wskazuje kilka kluczowych obszarów wymagających działań, m.in. poprawę równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, zapewnienie równego wynagrodzenia, wspieranie rozwoju kariery oraz tworzenie miejsc pracy wolnych od molestowania i dyskryminacji. Wśród proponowanych rozwiązań wymienia się m.in. programy mentoringowe, elastyczne formy pracy oraz włączające procesy rekrutacji, które powinny koncentrować się na rzeczywistych kompetencjach, a nie na wymaganiach formalnych.
Fot. tytułowe: SHOX ART/Pexels